به گزارش مجله پزشکی مادر به نقل از ایرنا، دکتر گراهام کالینز از دانشگاه آکسفورد با اعلام این خبر گفت که داروی نیوولوماب Nivolumab در درمان لنفوم هوچکین موثر ظاهر شده است و امیدواریم سبب عمر طولانی تر بیشتر بیماران شود.

گفتگو با بیماران سرطانی درباره بیماری آنها به دلیل حساسیت بالای این افراد باید بسیار با دقت و محتاطانه صورت گیرد.

به گزارش مجله پزشکی مادر به نقل از ایسنا، بسیاری رفتارها موثرتر از صحبت کردن با بیماران سرطانی هستند که از آن جمله می‌توان به فرستادن گل یا انجام فعالیت‌های مشترک با آن‌ها مثل تماشای برنامه‌های تلویزیونی یا انجام بازی‌های گروهی اشاره کرد.

به گزارش هافینگتون پست، متخصصان در این مقاله جمله‌ها و عباراتی را عنوان کرده‌اند که در صحبت کردن با بیماران سرطانی نباید به آنها گفت چون روی این بیماران تاثیر منفی دارد. این جمله‌ها عبارتند از:

- تو توان مبارزه با این بیماری را داری.

به اعتقاد یک بیمار 44 ساله نجات یافته از سرطان، این عبارت به این مفهوم است که شما در صورتی از شر این بیماری خلاص می‌شوید که بسیار قوی باشید. در صورتی که این موضوع لزوما صحیح نیست.

- چه احساسی داری؟

به اعتقاد یکی از پزشکان، این سوال بدین معنی است که ظاهر بیمار به نظر مناسب نمی‌آید و سوال شما بیشتر موجب آزار وی می‌شود.

- از دست من کاری ساخته است؟

این سوال اگرچه در ظاهر مثبت و برای کمک کردن است اما در نهایت با پاسخ منفی بیمار همراه است. بنابراین وی برای پاسخ به این سوال ذهنش درگیر خواهد شد. در این موارد بهترین کار ارائه پیشنهادهای مثبت و مفیدی به اوست.

- بیماری‌ات تا چه اندازه جدی است؟

هیچگاه از یک بیمار سرطانی در مورد بیماری و برنامه‌های درمانی‌اش سوالات جزئی نپرسید. مثل اینکه چند جلسه شیمی درمانی داری؟ یا از رادیوگرافی استفاده می‌کنی؟

هدف اصلی اطرافیان یک بیمار سرطانی باید حمایت از او باشد و این قبیل سوالات تنها استرس بیمار را تشدید می‌کند چرا که او احتمالا پاسخ همه این سوالات را نمی‌داند. به خاطر داشته باشید که تعدادی از این بیماران بسیار به حوزه شخصی خود حساس هستند. بنابراین در خصوص بیماری آنها پرس و جو نکنید.

- یکی از اطرافیان من نیز درگیر این بیماری است.

موقعیت این بیماران احتمالا شما را به یاد بیماری یکی از دوستان یا اقوامتان می‌اندازد، اما بیان آن در حضور بیمار بسیار نابه‌جا است و در صورتی که تجربه شما از بیماریِ اطرافیانتان منفی باشد این تاثیر به مراتب بدتر می‌شود.

- بر اساس مقاله‌ای که در مورد بیماری‌تان خواندم، شما می‌توانید ...!

نقش دکتر را برای این بیماران بازی نکنید. اگر آنها سوالی از شما داشته باشند، حتما خواهند پرسید. در واقع بیماران سرطانی سرشار از اطلاعات و راهکارهای ارائه شده از سوی تیم پزشکی خود هستند پس راهکارهای شما از مجلات و روزنامه‌ها یک صدم اطلاعات آن‌هاست.

- با این ظاهر، زیباتری!

هر صحبتی که ذهن بیمار سرطانی را به تغییر ظاهری‌اش مانند ریختن یا تغییر رنگ موها و ... به دنبال شیمی درمانی معطوف کند، تاثیر منفی خواهد داشت.

- من احساس تو را درک می‌کنم.

واقعیت این است که این حرف شما واقعی نیست. اگر شما هم یک بیمار سرطانی بودید یا آن را تجربه کرده بودید، این عبارت شما صحیح بود اما زمانی که با فرد بیمار برابر نیستید در واقع تجربه‌ای از احساس و درد او ندارید. بنابراین بهتر است بر نیازها و نگرانی‌های واقعی این بیماران تمرکز کنید.

- شما باید این کارها را انجام دهید.

ارائه راهکارها و یادآوری کردن عوامل تشدید بیماری در این بیماران نه تنها موثر نیست بلکه به سرزش آنها منجر می‌شود

عوامل خطر چیزهایی هستند که باعث ایجاد سرطان در کودکان می شوند. اگر چه عوامل خطر ریسک سرطان در کودکان را افزایش می دهند، ولی علت مستقیم سرطان نیستند. چه بسا کودکانی هستند که بدون وجود عوامل خطر مبتلا به سرطان می شوند.

دکتر جواد غروبی-فوق تخصص جراحی اطفال و دانشیار دانشگاه شهید بهشتی در وب سایت خود نوشت: بیماری های ژنتیکی مثل سندرم داون و اختلالات ژنتیکی که به صورت ارثی منتقل می شوند، ازجمله عوامل خطر ابتلا به سرطان در کودکان هستند. درمان با اشعه و رادیو تراپی، قرار گرفتن در معرض مواد سمی، استنشاق گاز های سمی وعفونت ها نیز از دیگر عوامل خطر ابتلا به سرطان در کودکان به شمار می روند.

علائم سرطان در کودکان:

کاهش وزن بدون دلیل در کودکان باید جدی تلقی شود. همچنین موارد ذیل می توانند از علائم سرطان در کودکان باشند:

سردرد همراه با استفراغ صبحگاهی، تورم ودرد مقاوم استخوانی، مفاصل، پشت و پا ها، وجود توده در شکم، گردن، قفسه سینه، لگن و شانه، افزایش استعداد به خون مردگی و کبودی بدن، خونریزی و بثورات جلدی، وجود عفونت های طولانی، مقاوم و مکرر، تهوع مقاوم یا استفراغ بدون تهوع، رنگ پریدگی و خستگی زود رس، تغییرات دید به صورت ناگهانی و مقاوم، تب های عود کننده یا مقاوم با علت ناشناخته.

اگر والدین یک یا چند تا از این علائم را در کودک خود مشاهده کردند، باید حتما برای بررسی به پزشک معالج خود مراجعه بکنند.

اقدامات تشخیصی:

بعد از مراجعه به پزشک با توجه به شرح حال کودک و معاینه بالینی، اقدامات تشخیصی برای یافتن سرطان احتمالی در کودک انجام می گیرد. البته این بررسیها برحسب مکان توده، سن کودک و نوع سرطان متفاوت می باشد.

سن و وضعیت بیمار در زمان مراجعه، نوع سرطان، یافته های بالینی و نتایج آزمایشات همراه بیمار در تعیین مسیر درمان نقش جدی ایفا می کنند.

اقدامات تشخیصی شامل انجام آزمایش خون و بیوپسی یا تکه برداری از توده برای تعیین ماهیت پاتولوژیک بافت و نوع سرطان می باشد که معمولا نمونه ای از تومور برداشته شده و شامل همه ی آن نیست.

کشیدن مایع مغز استخوان و تکه برداری از مغز استخوان یکی دیگر از ابزارهای تشخیصی است. این کار با بی حسی و بی هوشی قابل انجام است. و معمولا از استخوان لگن برداشت می شود. کشیدن مایع مغزی نخاعی از طریق ستون فقرات و بررسی های آزمایشگاهی آن از دیگر ابزارها و اقدامات تشخیصی به شمار می آید.

سونوگرافی با توجه به دسترسی راحت و بی خطر بودن آن، از دیگر وسایل تشخیصی در سرطان کودکان بوده، محل ضایعه واندازه آن را نشان می دهد.

CT اسکن با ماده حاجب خوراکی و یا تزریقی از دیگر ابزار های تشخیصی به شمار می رود که بهتر است این کار در مرکز رادیولوژی کودکان صورت بگیرد. تصویر ارائه شده در CT اسکن سه بعدی است و اندازه دقیق تری از قطر تومور و گرفتاری آن را نشان می دهد. به دلیل ساطع شدن اشعه ایکس به میزان زیاد، این اقدام تشخیصی باید تحت نظر مستقیم پزشک متخصص رادیولوژی انجام گیرد.

MRI از دیگر اقدامات تشخیصی است که در تعیین محل تومور و اندازه آن نقش دارد. برای انجام این کار ماده حاجب مخصوص به کار رفته و از میدان مغناطیسی به جای اشعه ایکس استفاده می شود.

ابزار دیگر تشخیصی اسکن PET است که در این اسکن ماده رادیو اکتیو توسط سلول های تومورال جذب شده در نتیجه لوکیشن ومکان آن را هم نشان می دهد.

اسکن ایزوتوپ اقدام دیگر تشخیصی بوده و از گرفتاری ارگان های مختلف مثل ریه، کبد، کلیه، مغز و استخوان اطلاعات می دهد.

درمان:

جراحی: یکی از اقدامات درمانی است که سعی در برداشتن کامل تومور با حاشیه سالم دارد و البته همیشه این هدف امکان پذیر نیست. عوارض جراحی نیز بستگی به شدت انتشار سرطان، محل و مشی بیولوژیک آن دارد.

کموتراپی یا شیمی درمانی: از دیگر ابزارهای درمانی در سرطان کودکان است. این داروها سبب مرگ سلول های سرطانی و کاهش تکثیر آنها می شوند. تجویز آن می تواند از طریق وریدی یا داخل رگی بوده و یا از طریق دهانی و خوراکی باشد. عوارض شیمی درمانی شامل خستگی و کوفتگی، افزایش خطر خونریزی، عفونت در کودک، تهوع، استفراغ، کاهش اشتها، ریزش مو و اسهال است. البته با تکمیل و قطع درمان، این عوارض نیز بهبود پیدا می کند.

رادیوتراپی یا اشعه درمانی: از درمان های دیگربوده و در واقع تابش اشعه X با انرژی بالا است که سبب انهدام سلول های سرطانی می شود. عوارض آن شامل خستگی و کوفتگی بدن، کاهش اشتها، سوختگی های خفیف پوستی و کاهش حرکات روده ای است.

ایمیونوتراپی یا درمان بیولوژیک: درمان بعدی است که در واقع به وسیله ی ارتقاء و افزایش توان دفاعی کودک در مقابل سرطان، به جنگ با آن می روند.

پیوند مغز استخوان: روش دیگر درمانی است که پیوند سلول های بنیادی اخذ شده از خود بیمار یا شخص دیگر بوده و با تزریق آن به فرد مبتلا به سرطان بعد از اطمینان داشتن به ریشه کنی سلول های سرطانی در بدن او انجام می شود.

 

 

نتایج یک پژوهش در دانشگاه آدلاید استرالیا برای نخستین ‌بار ثابت ‌کرده است که مصرف هسته‌ی ‌انگور به تأثیر شیمیایی در کشتن سلولهای سرطان کولون و نیز کاهش عوارض‌ جانبی شیمی ‌درمانی کمک می‌کند.
به گزارش مجله پزشکی مادر به نقل از ایسنا، طی این بررسی گفته شده ‌است که همراه ‌کردن عصاره‌ی هسته‌ی انگور با شیمی‌درمانی بالقوه یک رویکرد تازه برای درمان سرطان روده است و استفاده از این دو عامل با ‌هم سبب کاهش صدمه‌ی روده می‌شود که به ‌علت شیمی‌درمانی سرطان حاصل می‌شود و آثار یکدیگر را تقویت می‌کنند.

مدارک فراوانی در‌مورد منافع تانن‌ها یا پلی‌فنل‌های هسته‌ی انگور به‌ عنوان آنتی‌اکسیدان و عوامل ضد‌التهابی وجود دارد و به تازگی نیز خواص ضدسرطان آن به اثبات رسیده است. در این بررسی، برای نخستین‌ بار ثابت ‌شد که هسته‌ی انگور قدرت تأثیر یکی ‌از داروهای اصلی شیمی‌درمانی را بر یاخته‌های سرطان کولون تقویت می‌کند.
نتیجه‌ی این پژوهش ‌حاکی از آن است که مصرف خوراکی‌ هسته‌ی انگور در بررسی‌های آزمایشگاهی به طور قابل ‌توجه سبب کاهش التهاب و صدمه‌ی بافتی ناشی ‌از شیمی ‌درمانی در روده‌ی کوچک شده و دارای آثار مضر بر یاخته‌های غیرسرطانی نبوده است. بر خلاف شیمی‌درمانی، به ‌نظر می‌رسد هسته‌ی انگور به ‌صورت انتخابی بر یاخته‌های سرطان تأثیر کرده و به یاخته‌های سالم تأثیر چندانی ندارد.
پژوهشگران از عصاره‌ی هسته‌ی انگور‌ی استفاده کرده بودند که در بازار وجود داشت. تانن‌های استخراج‌ شده از هسته‌ی انگور را فریز و خشک‌کرده و به‌صورت پودر در می‌آورند. این عصاره با استفاده از یاخته‌های سرطان کولون کشت شده در بررسی‌های آزمایشگاهی آزموده‌ شد.
طی این پژوهش، عصاره‌ هسته‌ی انگور بر روده‌ی سالم با غلظت تا ‌1000 میلی‌گرم به ‌ازای کیلوگرم دارای آثار جانبی نبود. به ‌طور قابل ‌توجه در ‌مقایسه با شیمی‌درمانی شاهد سبب کاهش صدمه‌ی روده می‌شد. تا 55 درصد از التهاب ناشی ‌از شیمی‌درمانی کاست و آثار مهارکننده‌ی رشد شیمی‌درمانی بر یاخته‌های سرطان کولون درکشت را تا 26 درصد افزایش داد.
نتایج بررسی‌های تجربی نشان ‌داد که عصاره‌ی هسته‌ی انگور از التهاب ناشی ‌از شیمی‌درمانی و صدمه‌ی آن می‌کاهد و به حفاظت یاخته‌های سالم درمجرای معده و روده کمک می‌کند. در عین‌ حال که این تأثیر بسیار امیدوار کننده است، دانشمندان در آغاز این نگرانی را داشتند که آیا هسته‌ی انگور سبب کاهش کارآمدی شیمی‌درمانی شود.
به‌ عکس، مشخص‌ شد که عصاره‌ی هسته‌ی‌انگور نه ‌تنها به قدرت شیمی‌درمانی در کشتن یاخته‌های سرطان کمک ‌کرد بلکه در یکی ‌از غلظت‌ها قوی‌تر از شیمی درمانی عمل کرد.
هسته‌ی انگور به ‌عنوان درمان ضد‌التهابی بسیاری از بیماری‌های روده و اکنون به‌عنان درمان احتمالی ضد‌سرطان قدرت بالایی دارد. این نخستین نتایج ضدسرطانی از کشت یاخته‌ حاصل شده و مرحله‌ی بعد تحقیق وسیع‌تر در ‌این ‌زمینه است.

این بررسی در نشریه‌ی معتبر ‌PLoS ONE انتشار یافته است.

مجله پزشکی مادر

«اگر به سرطان مبتلا شوم...» این فکری است که گاهی ذهن همه ما را مشغول می کند. شاید بارها برایمان این سوال پیش آمده که کم خطرترین نوع سرطان کدام است؟ کدام نوع سرطان را می توان به راحتی درمان کرد و ... برای جواب دادن به این سوال ها، تحقیقات زیادی انجام شده و نتایج جالبی نیز به دست آمده است، از جمله؛

میزان بقا در حال افزایش است: در بیماری سرطان میزان بقا نسبت به گذشته بسیار افزایش یافته است. به بیان دیگر، آمار مرگ و میر بر اثر سرطان به طور منظم در حال کاهش است. بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۹، میزان مرگ و میر سالانه در مردان ۱.۸ درصد و در زنان ۱.۴ درصد کاهش پیدا کرد، اما چرا؟ استعمال کمتر دخانیات، تشخیص و درمان به موقع عامل مهمی در کاهش ابتلا به سرطان است. با این حال آمار مرگ و میر بر اثر سرطان کبد و پانکراس افزایش یافته است. علت این امر به شیوع چاقی مفرط بر می گردد. با این حال باید دانست به طور کلی ۶۵ درصد از افرادی که سرطان آن ها تشخیص داده می شود، ۵ سال بیشتر عمر می کنند.

تشخیص به موقع می تواند باعث نجات زندگی شود: هر نوع سرطانی که به موقع تشخیص داده شود، راحت تر درمان می شود، به همین دلیل انجام ماموگرافی سالانه، کولونوسکوپی و سایر روش های تشخیصی لازم است. تنها نوع سرطان مهم نیست بلکه زمان تشخیص آن نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

سرطان دهانه رحم: سالانه تقریبا ۱۲ هزار مورد سرطان دهانه رحم تشخیص داده می شود و میزان بقای ۵ ساله آن ها ۶۹ درصد است. به علت آزمایش پاپ اسمیر، بسیاری از انواع سرطان در زنان کاملا قابل پیشگیری است.

سرطان خون و اعضای داخلی: سخت ترین انواع سرطان آن دسته ای است که در اعضای داخلی یا سیستم خون آغاز می شود؛ در حال حاضر برای تشخیص این نوع سرطان ها، روش و معاینه دقیقی موجود نیست و علایم آن تا رسیدن به مرحله پیشرفته آشکار نمی شود. احتمال زمان بقای ۵ ساله برای سرطان گلبول های سفید، ۷۱ درصد و برای سرطان خون (لوسمی) ۵۸ درصد است.

سرطان تخمدان: بیشتر در مرحله سوم یا چهارم تشخیص داده می شود و اغلب عود می کند. میزان بقای ۵ ساله ۴۴ درصد است اما در صورت تشخیص به موقع این میزان به ۹۲ درصد افزایش می یابد.

سرطان پانکراس: این سرطان بدترین آمار را دارد و اغلب بیماران بعد از یک سال از زمان تشخیص جان خود را از دست می دهند و تنها ۶ درصد پس از زمان تشخیص، پنج سال عمر می کنند.

سرطان ریه: سالانه به طور میانگین ۲۲۸ مورد جدید سرطان ریه تشخیص داده می شود و تنها ۱۷ درصد این افراد پس از تشخیص زنده می مانند. در صورت محدود بودن تومور، احتمال بقای ۵ ساله ۵۲ درصد است. در صورتی که ناحیه ای باشد، این احتمال ۲۵ درصد است.

سرطان پوست: اغلب انواع سرطان پوست قابل درمان است. شایع ترین نوع سرطان پوست درگیری سلول های پایه ای است و سالانه میلیون ها نفر به آن مبتلا می شوند، اما باعث مرگ فرد مبتلا نمی شود. حتی ملانوما نیز قابل درمان است.

سرطان مخاط رحم: میزان بقای ۵ ساله برای مبتلایان به سرطان دیواره رحم یا سرطان مخاط رحم، ۸۷ درصد است و در صورت محدود بودن توده ۹۵ درصد است. اگرچه در روش های تشخیصی احتمال خطا وجود دارد اما به علت علایمی که نشان می دهد، میزان بقا بالاست. در زنان یائسه، خون ریزی واژن می تواند علامت اولیه باشد که نیاز به بررسی دارد. با درمان، میزان بقا خیلی زیاد است.

سرطان سینه: مشکل این سرطان این است که در برخی موارد، این امر به سرطان مهاجمی تبدیل می شود و پزشکان نمی توانند از قبل بروز این سرطان را تشخیص دهند. برای سرطان سینه مهاجمی، احتمال بقای ۵ ساله ۸۷ درصد است. برای درمان از هورمون های استروژن و پروژسترون کمک گرفته می شود و اگر بدن به این هورمون ها و داروی هرسپتین واکنش مثبت نشان ندهد، درمان بسیار مشکل خواهد بود.

سرطان پروستات: از ۲۳۹ هزار مبتلا به سرطان پروستات که هر سال شناسایی می شوند تا ۵ سال بعد، ۱۰۰ درصد آن ها زنده اند. مگر این که به قسمت های دور از بدن سرایت کرده باشد که در این صورت احتمال بقای ۵ ساله، تنها ۲۸ درصد است.

سرطان کولون: کولونوسکوپی در تشخیص به موقع این بیماری نقش مهمی دارد. سالانه حدود ۱۰۰هزار مورد جدید سرطان رکتوم و کولون تشخیص داده می شود و احتمال بقای ۵ ساله بیماران تقریبا ۷۰ درصد است. با کولونوسکوپی، جراحان پولیپ های از قبل سرطانی شده را خارج می کنند. با خارج کردن آن، خطر مرگ ۵۰ درصد کاهش پیدا می کند.

گامی برای پیشگیری از سرطان: به ورزش بپردازید، در طول عمر وزن مناسب خود را حفظ کنید، مصرف میوه، سبزیجات و غلات سبوس دار را افزایش دهید. مصرف گوشت های فرآوری شده را محدود کنید. ورزش خطر بروز سرطان هایی مانند کولون، سینه، آندومتر و ... را کاهش می دهد.

منبع: روزنامه خراسان

محققان در بررسی های خود به این نتیجه رسیده اند که انگور به دلیل دارا بودن ترکیب ویژه ای می تواند در تاثیر مضاعف پرتو درمانی تومورهای سرطانی مفید باشد.

محققان دانشگاه میسوری ایالت کلمبیا امریکا در تحقیقات خود به این نتیجه رسیده اند که انگور دارای ترکیب فوق العاده ای به نام "رزوراترول" است که می تواند روند پرتو درمانی را بهبود بخشیده و تاثیر مضاعفی بر بیماران سرطانی داشته باشد. Resveratol آنتی اکسیدان بسیار قوی و سودمندی است که در آب انگور قرمز وجود دارد.

آنتی اکسیدان ها، ترکیباتی هستند که اثرات زیان بار رادیکال های آزاد را خنثی و دستگاه ایمنی را تقویت می کنند. رزوراترولی که در پوست دانه های انگور وجود دارد، می تواند در برابر سرطان هایی مانند سرطان پوست و خون عملکرد مفیدی داشته و مانع از گسترش سلول های سرطانی و متاستاز شود.

نتایج این بررسی نشان می دهد که رزوراترول می تواند روند بهبودی بیمار را سرعت ببخشد. درمان سرطان ها با درمان ترکیبی از  پرتو درمانی و شیمی درمانی همراه است. تومورهای بدخیم با رادیو تراپی و جراحی یا همان پرتو درمانی، درمان می شوند که روشی برای نابودی و جلوگیری از رشد و گسترش سلول های سرطانی است. در این روش درمانی از دوز پایین اشعه با عنوان اشعه X برای رویت درون بدن و همینطور تصویر برداری استفاده می شود.

زمانی که سلول های سرطانی با رزوراترول و به تنهایی مورد درمان قرار می گرفتند تنها 44 درصد از سلول ها نجات می یافتند اما زمانی که پرتو درمانی با رزوراترول همراه شد، تاثیر درمان تا مرز 70 درصد پیش رفت. رزوراترول می تواند تاثیر به سزایی در محافظت بدن در برابر داروهای شیمی درمانی نیز  داشته باشد. پیش از این نیز، رزوراترول سهم به سزایی در مهار سنتز DNA در سلول های سرطانی سینه از خود نشان داده بود.

رزوراترول را در چه خوراکی هایی می توان یافت ؟

رزوراترول دارای ترکیبات فیتوفنولیک است. این ماده را می توان در انگور، تمشک و زغال اخته یافت. علاوه بر آن، رزوراترول می تواند در کاهش التهاب و جلوگیری از بیماری های قلبی نیز موثر باشد.

منبع: مهر

بیماری های واگیردار که روزگاری به عنوان اولین عامل مرگ و میر به حساب می آمدند، امروزه بطور نسبی تحت کنترل درآمده اند در حالیکه بر اساس آخرین بررسی های آماری در حال حاضر تقریبا ۲۰ میلیون نفر در دنیا با سرطان زندگی می کنند. سرطان عامل ۱۲ درصد تمامی مرگ ها در سرتاسر جهان است.

در ایران بعد از بیماری های قلبی عروقی و حوادث، سرطان سومین عامل مرگ و میر به حساب می آید. سالانه در کشور بیش از۷۰ هزار مورد جدید ابتلا به سرطان اتفاق می افتد و بیش از ۳۰ هزار نفر در اثر سرطان جان خود را از دست می دهند. با افزایش امید به زندگی و افزایش درصد سالمندی در جمعیت کشور طبیعی است که موارد بروز سرطان در دهه آینده افزایش یابد. کلمه سرطان برای بیش از ۱۰۰ بیماری مختلف در قسمت های مختلف بدن بکار می رود. آنچه در همه این بیماری ها مشترک است اختلال در رشد طبیعی، تکثیر و مرگ سلول است. سلول های سرطانی قابلیت تهاجم به بافت های مجاور و در نهایت گسترش به مناطق دیگر بدن را دارند.

افزودنی های خوراکی عامل بروز سرطان

عوامل خطر سرطان را می توان افزایش سن که به عنوان مهم ترین عامل شناخته می شود و بعد از آن نور خورشید، سابقه فامیلی و ژنتیک، مصرف دخانیات، چاقی و کم تحرکی، نوشیدن مشروبات الکلی، ایدز و هپاتیت، برخی از رنگ ها و حشره کش ها و سموم ناشی از کپک ها مثل افلاتوکسین، کمبود ویتامین های C,B,A، مصرف غذاهای دودزده نظیر ماهی دودی، غذاهای نمک سود (قرمه کردن) و مصرف غذاهای کنسرو شده، برخی افزودنی های خوراکی مانند مواد شیمیایی خاص برای ایجاد رنگ و طعم غذا، برخی عوامل ویروسی و عفونت ها و قرار گرفتن در معرض مقادیر زیاد اشعه رادیولوژی اعلام کرد.

گرفتگی و خشونت صدا بیش از سه هفته، کاهش قابل توجه و بدون دلیل وزن، وجود زخمی که حداکثر تا سه ماه بهبود نیابد، بروز تغییرات واضح در خال مانند بزرگ، زخم و نامنظم شدن لبه های آن، تغییر در اجابت مزاج یعنی بروز یبوست یا اسهال به مدت طولانی یا دفع خون همراه مدفوع، دل درد و سنگینی سردل همراه با کاهش وزن یا اشکال در بلعیدن غذا، وجود توده یا سفتی در هر جای بدن بخصوص در پستان ها یا فرورفتگی نوک پستان، بروز خونریزی غیرطبیعی از پوست و مخاط یا وجود خون در ترشحات بدن مثل خلط، ادرار و ... از نشانه های خطر ابتلا به سرطان هستند.

برای تشخیص زودرس این بیماری غیرواگیر راه هایی معرفی شده برای مثال گفته می شود که همه افراد بالای ۵۰ سال باید یکی از این مواردی را که در پی می آید انجام دهند:

انجام سالیانه آزمایش خون مخفی در مدفوع

بررسی اندوسکوپی انتهای روده بزرگ هر پنج سال یکبار یا تمام روده بزرگ هر ۱۰ سال یکبار

انجام سالیانه ماموگرافی در زنان بالای ۴۰ سال و در موارد داشتن سابقه فامیلی سرطان پستان از ۲۵ سالگی آغاز شود

شروع انجام سالیانه تست پاپ اسمیر سه سال بعد از ازدواج

معاینه ماهیانه پستان ها توسط زنان از ۲۰ سالگی به بعد و معاینه توسط پزشک هر سه سال یکبار

چگونه از سرطان پیشگیری کنیم؟

برای پیشگیری از سرطان راهکارایی ارائه شده است که از جمله آنها می توان به پرهیز از استعمال سیگار و مواد مخدر، کنترل وزن و پرهیز از چاق شدن، ورزش منظم حداقل ۳۰ دقیقه در روز، پرهیز از نگرانی و استرس، دوری از نور شدید آفتاب و استفاده از کرم های ضد آفتاب مناسب، خودداری از مصرف مشروبات الکلی، پرهیز از رفتارهای پرخطر جنسی، داشتن رژیم غذایی متنوع شامل همه گروه های مواد غذایی اشاره کرد.

همچنین رعایت نکات زیر نیز برای پیشگیری از بروز سرطان موثر است:

پرهیز از مصرف زیاد شوریجات و ترشیجات

مصرف حبوبات و خوردن روزانه سبزیجات تازه به خصوص سبزی های برگی شکل سبز تیره و سبزیجات خانواده کلم

مصرف بیشتر میوه به ویژه مرکبات

افزایش مصرف ماهی به روش پخت صحیح

جایگزینی گوشت سفید به جای گوشت قرمز

دوری از مصرف تنقلات سرخ شده و پرچرب مثل چیپس و پفک

مصرف کردن آردهای سبوس دار

مصرف کردن محصولات لبنی کم چرب به جای مواد لبنی پرچرب (خامه، سرشیر و ...)

استفاده از روش های بهتر پخت غذا مثل بخار پز کردن و آب پز کردن به جای سرخ کردن و کباب کردن

درمان سرطان آری یا خیر!

بسیاری از سرطان ها در صورت تشخیص زودرس قابل درمان قطعی هستند. جراحی که به معنی برداشتن بافت های سرطانی در حدی که به بافت های سالم اطراف آسیبی وارد نشود، شایع ترین روش درمانی است. از دیگر روش های درمان سرطان می توان موارد زیر را برشمرد:

شیمی درمانی که به معنی استفاده از داروهای خاص جهت کشت سلول های سرطانی است، رادیوتراپی یا پرتودرمانی یعنی استفاده از اشعه های با انرژی ایکس برای تخریب سلول های سرطانی و توقف رشد آنها و هورمون درمانی که کنترل کردن رشد سرطان با تغییر دادن در هورمون های بدن است.

منبع: ایسنا

براکی تراپی یک روش درمانی تهاجمی است که از طریق یک منبع که درون پروستات قرار داده می شود، به پروستات پرتو می فرستد. دو روش برای براکی تراپی وجود دارد، براکی تراپی با دوز پایین(LDR) و براکی تراپی با دوز بالا (HDR).

براکی تراپی  LDR

در براکی تراپی LDR دانه های رادیو اکتیو به اندازه دانه برنج درون پروستات قرار داده می شوند و برای مدتی باقی می مانند. معمولا40-100 دانه از طریق یک سوزن که از روی پوست وارد پروستات می شود، در پروستات قرار داده می شوند. برای راحتی بیمار، طی عمل از بیهوشی عمومی یا بی حسی نخاعی استفاده می شود. این عمل ممکن است نیاز به یک شب بستری داشته باشد. این دانه ها طی هفته ها یا ماه ها دوز پایینی پرتو از خود به پروستات می تابانند، و زمانی که دانه ها از خود پرتو ساطع می کنند، بیمار تحت اشعه رادیو اکتیو قرا می گیرد. طی گزارشات اعلام شده براکی تراپی LDR منتج به زندگی طولانی بعد از عمل بین85-94 درصد می شود. بیماران ممکن است درصد کمی مشکلات مقعدی و ادراری تجربه کنند (3-5درصد) و مشکلات جنسی بین 20-50 درصد گزارش شده است. در خیلی موارد نادر، دانه ها از پروستات خارج شده، وارد جریان خون می شوند و به سمت اعضای دیگر حرکت می کنند، اما این مسئله معمولا مشکلی برای سلامتی ایجاد نمی کند

براکی تراپی HDR

براکی تراپی HDR شامل ارسال دوز بالای پرتو به پروستات در یک دوره زمانی کوتاه است. معمولا براکی تراپی HDR شامل وارد کردن 12 تا 20 سوزن توخالی متصل به سوند می باشد که از پوست و سپس پروستات عبور می کنند. معمولا بی حسی نخاعی اعمال می شود و عمل نیازمند یک شب بستری است. زمانی که سوندها در محل قرا گرفتند سیتی اسکن و یا ام آر آی  انجام می شود تا محل دقیق سوندها، پروستات و بافت های اطراف تایید شود. برنامه درمان تهیه می شود و یک منبع رادیو اکتیو در سوندها تعبیه می شود که پرتوها را به پروستات می رساند. منبع رادیو اکتیو برای 5 تا 15 دقیقه در محل باقی می ماند و سپس برداشته می شود. اغلب، درمان طی چندین روز انجام می شود و سوندها بعد از آخرین درمان برداشته می شوند. مطالعات نشان می دهند که براکی تراپی HDR باعث درصد بالای کنترل بیماری (بین 89 تا 98 درصد در3-6 سال بعد از درمان) می شود. عوارض جانبی مقعدی ادراری و جنسی آن تقریبا به اندازه براکی تراپی LDR  است. با این وجود روند درمان ممکن است به دلیل تهاجمی بودن آن برای بیماران سخت و دردناک باشد.

گروه ترجمه مجله پزشکی مادر، زهرا شریعتی
منبع: cyberknife.com

غربالگری جستجوی سرطان در افراد سالم جامعه است. مردم ما اغلب غربالگری را با واژه ” چک آپ ” می شناسند.

غربالگری به تشخیص زود هنگام سرطان کمک می کند ، یعنی زمانی که سرطان هنوز در مراحل اولیه است و علایم و نشانه ای ندارد . در بسیاری از سرطانها ، تشخیص زود هنگام ، فرآیند درمان را کوتاهتر ، آسانتر و موفقیت آمیز تر می کند.

غربالگری آنقدر اهمیت دارد که سازمان جهانی بهداشت ، آنرا به عنوان یکی از راهکارهای مبارزه با سرطان معرفی کرده است.

بسیاری از کشورها ، از طریق سیستم بهداشت – درمان یکپارچه و منظم ، برنامه های غربالگری را برای رده های سنی مختلف اجرا می کنند. مثلا در انگلستان برای همه خانمهای بالای ۴۷ سال ، دعوتنامه ای جهت سرطان سینه ارسال می شود.


برای انجام غربالگری سرطان به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

پزشکان عمومی و خانواده می توانند آزمایشات غربالگری را اجرا نمایند.
در خواست غربالگری بدین معنا نیست که فرد مبتلا به سرطان است ، چون غربالگری در افراد سالم انجام می شود .

اگر نتیجه منفی بود ، خیالش راحت می شود.

اگر مثبت بود ، باز هم دال بر سرطان نیست ، باید آزمایشات تکمیلی انجام شود.

اگر آزمایشات تکمیلی سرطان را تایید کرد. به دلیل تشخیص زود هنگام درمان با موفقیت انجام می شود.

آیا غربالگری سرطانهای مختلف یکسان است؟


خیر ؛ سرطانهای مختلف دارای تست های غربالگری متفاوتی هستند. حتی در سنین مختلف غربالگری یک سرطان هم فرق می کند.

برخی مانند غربالگری سرطان سینه در سنین جوانی ، فقط معاینه بالینی است و در میانسالی ماموگرافی هم اضافه می شود.

برخی مانند سرطان پروستات ، آزمایش خون ( تومور مارکر) است.

و برخی با سونوگرافی غربالگری می شوند.


آیا غربالگری در مورد همه سرطانها امکانپذیر است؟

خیر ؛ شاید روزی علم بتواند راه های پیشرفته و آسانی جهت غربالگری پیدا کند. اما در حال حاضر برخی سرطانها قابل غربالگری نیستند.

مثلا سرطان خون و تومورهای مغزی به طور ناگهانی شروع میشوند.

یا برخی سرطانها چه زود تشخیص داده شوند ، چه دیر… در نتیجه درمان تاثیری ندارد …مانند مزوتلیوما.

آیا غربالگری در رده های سنی مختلف یکسان است؟


خیر ؛ غربالگری رده های سنی مختلف با هم فرق میکند و حتی غربالگری خانمها و آقایان هم متفاوت است.


آیا غربالگری با آزمایشات تشخیصی فرق میکند؟

بله ؛ غربالگری در افراد سالم انجام می شود ، اما آزمایشات تشخیصی در فرد مشکوک یا بیمار انجام می شود. مثلا غربالگری در سرطان رحم تست پاپ اسمیر است ، اما در فرد مشکوک به سرطان رحم سونوگرافی و بیوپسی لازم است.


گاهی وقتی به مراجعه کننده ای گفته می شود جهت غربالگری آزمایش خاصی را انجام دهد . با این جواب مواجه می شویم: من که سالمم ، برای چه غربالگری انجام دهم؟

نکته همینجاست … شما چون سالم هستید باید غربالگری را انجام دهید ، وگرنه خدای نکرده اگر بیمار باشید که باید درمان شروع شود.

غربالگری یک مقوله گسترده و نیازمند استراتژی و همکاری بین بخشی سازمانهای مختلف است و بستگی به امکانات سیستم بهداشت – درمان ، نوع بیمه ها ، سطح آگاهی آحاد جامعه و شرایط اقتصادی دارد.

غربالگری باید یکپارچه و جامع باشد.

اگر همین الان واژه ” غربالگری” را در گوگل جستجو کنید ، موضوع روشن می شود. مقداری تحقیق که در یک زمان و جغرافیای محدود انجام شده است!

اینگونه عمل کردن ، تنها به درد مقاله نویسی و کسب امتیاز تحقیق می خورد! و هیچ تاثیری در سلامت کل جامعه ندارد.

برنامه غربالگری باید مانند واکسیناسیون اجرا شود . ما برای بیماریهای واگیر ، طرح های واکسیناسیون جامع داریم … اما در مورد بیماریهای غیر واگیر که سرطان هم جزو آنهاست ، هیچ طرح یکپارچه ای وجود ندارد.

برنامه غربالگری باید تداوم داشته باشد. طرح های غربالگری ، نیازمند تکرار سالانه است.غربالگری بیماریهای غیر واگیر از شاخص های مهم در ارزیابی سیستم بهداشت – درمان یک کشور محسوب می شود.

علیرضا فرید خمامی، پرستار سرطان
منبع: وب سایت ایران آنکو

رادیو جراحی

ابزارهای رادیو جراحی نظیر سیستم رادیو جراحی رباتیک سایبرنایف، گزینه ای جدیدی برای درمان سرطان کبد به بیماران ارائه می دهد. سیستم سایبرنایف به دلیل توانایی دنبال کردن محل تومورهای کبد همزمان با درمان، می تواند دوز بالایی از پرتو را با دقت فوق العاده ارسال کند. سیستم سایبرنایف از سیستم رهگیری تنفسی همزمان استفاده می کند و وقتی بیمار به صورت عادی نفس می کشد، حرکت تومور را دنبال می کند و بر اساس آن پرتوها را تنظیم می کند. سیستم همزمان، محل دقیق تومور را با بالا و پایین رفتن قفسه سینه در تصاویر اشعه ایکس تطبیق می دهد. در نتیجه در طول درمان بیماران می توانند بدون نیاز به استفاده از هیچگونه فریم و قالبی به راحتی دراز بکشند و از آنها خواسته نمی شود که نفسشان را نگه دارند یا هیچ تغییر پیچیده ای در تنفس خود ایجاد کنند. سیستم همزمان می تواند حرکت اهدافش را با دقت یک میلیمتر یا حتی کمتر دنبال کند که پزشک بالینی را قادر می سازد پرتوها را به دقت به تومور ارسال کند و مقدار کمی بافت سالم اطراف تحت تاثیر قرار گیرد.

شیمی درمانی

زمانی که سلول های سرطانی در سراسر بدن وجود داشته باشند یا در خون بیمار یا سایر مایعات بدن مشاهده شوند، که معمولا در تومورهای ثانویه و سرطان پیشرفته کبد به این صورت است، شیمی درمانی استفاده می شود. داروهای شیمی درمانی به صورت خوراکی یا وریدی به بیمار داده می شود و به تنهایی یا همراه با انواع دیگر روش های درمان سرطان کبد استفاده می شود. شیمی درمانی هم بافت سالم و هم بافت سرطانی را تحت تاثیر قرار می دهد، بنابراین ممکن است بیمار عوارض جانبی نظیر تهوع و استفراق شدید، عفونت، خستگی و کاهش وزن را تجربه کند. شیمی درمانی در درمان یا افزایش طول عمر بیمارانی که سرطان کبد اولیه پیشرفته دارند، تاثیر چندانی ندارد. و آزمایشات تصادفی هیچ نتیجه ای را نشان نداده است از نیوادجونت درمانی، یک روش درمانی که در ابتدا انجام می گردد و کمک می کند مرحله بعدی درمان راحت تر انجام شود، یا ادجونت سیستم تراپی، که نوعی درمان است که بعد از جراحی انجام می شود و هدف آن کل بدن است به این امید که سلول های سرطانی را که ممکن است به قسمت های دیگر بدن بروند اما کمتر از حد تشخیص بالینی هستند، نابود کند.

HCC بیماری کشنده ای باقی می گذارد که به شیمی درمانی سایتوتاکسیک (سم سلولی) رایج مقاوم است. ازمایشت بالینی 30 ساله شیمی درمانی  روی HCC پیشرفته برای اثبات هرگونه نتیجه مطلوبی در نجات بیماران با استفاه از لیست بلند داروها مدام شکست خورده است. اگرچه نتایجی که اخیرا در مورد اثر سورافنیب بر نجات بیماران انجام شد، استاندارد جدیدی از درمان برای HCC غیرقابل جراحی ارائه نموده است.

 سایبرنایف

درمان سرطان کبد با استفاده از پرتو درمانی مشکل است زیرا تومورهای کبد با تنفس جابه جا می شوند. همچنین بافت اطراف تومورهای کبد بسیار حساس بوده و به آسانی آسیب می بینند. سیستم رادیو جراحی سایبرنایف قادر است دوز بالایی پرتو را با دقت زیاد به تومورهای اولیه و تومورهای ثانویه ارسال کند. استفاده سیستم سایبرنایف از سیستم رهگیری تنفسی همزمان، به پرتوها این امکان را می دهد که در طول درمان تومورها را دنبال کنند و به بیماران اجازه می دهد که در جلسات درمان به صورت عادی نفس بکشند. سیستم سایبرنایف هدف متحرک -تومور کبد- را مشخص کرده و بدون آسیب به بافت های سالم اطراف آن را تحت پرتو قرار می دهد. در نتیجه درمان سایبرنایف برای بیماران راحت تر است، پرتو با دقت بیشتری ارسال می شود و درمان ممکن است در یک یا پنج جلسه انجام شود.

  درمان سرطان کبد با سیستم سایبرنایف به صورت تیمی انجام می شود و در آن چندین متخصص همکاری می کنند. این تیم ممکن است شامل این افراد باشد:

  • یک سرطان شناس متخصص پرتودرمانی
  • یک جراح عمومی
  • یک سرطان شناس بالینی
  • یک متخصص فیزیک پزشکی
  • یک متخصص پرتودرمانی
  • تیم پزشکی پشتیبان

 وقتی تیم آماده شد، بیمار برای درمان آماده می گردد.

درمان در چهار مرحله انجام می شود:

  • قراردادن فدوشیال مارک
  • آماده سازی و عکسبرداری
  • برنامه ریزی برای درمان
  • درمان با استفاده از سایبرنایف

 در مرجله اول، بیمار برای یک پروسه کوتاه سرپایی آماده می شود که در آن سه تا شش فدوشیال مارک- دانه های طلایی به سایز دانه برنج- با استفاده از راهنمایی سی تی یا اولتراسوند یا یک دوربین که وارد شکم و روده کوچک می شود، داخل تومور کبد و اطراف آن قرار داده می شوند. سیستم سایبرنایف ز فدوشیال مارک ها به عنوان نقاط مرجعی استفاده می کند که در زمان درمان محل دقیق تومور را مشخص می کنند. وقتی فدوشیال ها جاسازی شدند، برای اطمینان از اینکه حرکت فدوشیال مارک ها تثبیت شده است، بیمار قبل از اینکه برنامه ریزی درمان سایبرنایف آغاز شود، باید تقریبا یک هفته صبر کند.  

در زمان آماده سازی و عکسبرداری، برای بیمار تخت مخصوصی تهیه می شود، که به گونه ای طراحی شده که به او کمک می کند راحت تر باشد و این اطمینان را ایجاد می کند که بیمار در طول عکسبرداری و درمان بی حرکت و ثابت است. همچنین برای بیمار یک جلیقه همزمان ویژه تهیه می شود که آن را در طول درمان می پوشد و این جلیقه ربات را قادر می سازد که حرکات سینه و الگوهای تنفس را با موقعیت تومور تطبیق دهد. اطلاعات حاصل از جلیقه به ربات سایبرنایف اجازه می دهد هنگامی که پرتوها را می فرستد، حرکت تومور را با دقت دنبال کند، و از صحت و امنیت ارسال پرتوها اطمینان حاصل کند.

زمانی که بیمار جلیقه را پوشید و روی تخت دراز کشید، یک سری عکسبرداری سی تی روی او انجام می شود، تیم سایبرنایف با استفاده از آنها اندازه، شکل و محل دقیق تومور را مشخص می کنند. ممکن است ام آر آی و پت سی تی اسکن نیاز باشد تا تومور، کبد و آناتومی اطراف آن کاملا تصویرسازی شوند. وقتی عکسبرداری انجام شد، جلیقه همزمان و تخت برای استفاده در زمان درمان نگهداری می شوند.

سپس یک برنامه ویژه درمان بوسیله متخصص فیزیک پزشکی و پزشک بیمار تهیه می شود. در این مرحله نیازی به حضور بیمار نیست. طی برنامه ریزی برای درمان، اطلاعات تصویری وارد نرم افزار سیستم سایبرنایف می شود. تیم پزشکی اندازه محدوده ای که تحت پرتوها قرار می گیرد و مقدار پرتوها را تعیین می کند، همچنین نواحی حساسی که باید حداقل پرتوها به آنها برسد مشخص می شود. هر برنامه درمانی منحصر به فرد بیمار از قابلیت مانور بالای سیستم سایبرنایف استفاده می کند که باعث انجام درمان دقیق و ایمن سرطان کبد می شود.

 بعد از اینکه برنامه درمانی تهیه شد، بیمار برای درمان به مرکز سایبرنایف  مراجعه می کند. پزشک ممکن است تصمیم بگیرد که درمان را در یک جلسه یا طی چند روز انجام دهد. درمان سرطان کبد معمولا طی یک هفته انجام می شود.

 برای بیشتر بیماران درمان با استفاده از سایبرنایف تجربه ای کاملا بدون درد است. آنها می توانند به راحتی لباس های خودشان را بپوشند و بسته به نظر مرکز درمان، ممکن است اجازه داشته باشند که طی درمان به موسیقی گوش کنند. همچنین ممکن است بیماران بخواهند برای زمان انتظار چیزی برای مطالعه به همراه بیاورند، و یک دوست یا عضوی از خانواده همراهشان باشد تا قبل و بعد از درمان از آنها حمایت و پشتیبانی کند. 

 وقتی زمان درمان فرا برسد، از بیمار خواسته می شود که جلیقه انطباق خود را بپوشد و روی تخت مخصوصش دراز بکشد. متخصص پرتو درمانی مطمئن می شود که جلیقه به طور صحیح تنظیم شده و بیمار روی تخت درمان به درستی دراز کشیده است.

با آغاز درمان همچنان که بیمار به صورت عادی نفس می کشد، محل تومور دنبال و شناسایی می گردد. وقتی که سیستم سایبرنایف حرکت تومور کبد بیمار را تعقیب و پرتوها را با دقت ارسال می کند تیم پزشکی هر بخش از فرآیند را تحت نظر قرار می دهد.

ربات تحت کنترل کامپیوتر سیستم سایبرناف در جهات مختلف اطراف بدن بیمار حرکت می کند و از هر نقطه پرتوهایی را ارسال می کند. در هر موقعیتی ربات توقف می کند.

سپس نرم افزار مخصوص با تطبیق محل تومور با استفاده از عکس های دیجیتالی، فدوشیال ها و اطلاعات جلیقه انطباق به دقت تعیین می کند که پرتوها کجا باید ارسال شوند. بازوی رباتیک سایبرنایف منبع پرتو را به صورت خودکار تنظیم می کند، تا حرکات تومور کبد را دنبال کند. در طی درمان بیمار لازم نیست کاری انجام بدهد جز اینکه آرام باشد و بدون حرکت دراز بکشد.

 بعد از تکمیل دوره درمان بسیاری از بیماران با تغییرات کمی در فعالیت های معمول شان به سرعت به زندگی عادی خود باز می گردند. اگر به تشخیص پزشک درمان طی چند مرحله صورت پذیرد، نیاز است که بیمار برای درمان های تکمیلی طی روزهای بعدی مراجعه کند. بعد از درمان بیشتر بیماران عوارض جانبی خیلی کمی تجربه می کنند که معمولا طی یک یا دو هفته بعد از درمان از بین می روند. پزشکان تمام عوارض احتمالی جانبی را قبل از درمان با بیمار در میان خواهند گذاشت. همچنین ممکن است پزشک برای عوارض جانبی که ممکن است اتفاق بیفتد دارو تجویز کند.

بعد از تکمیل درمان رادیوجراحی سایبرنایف، لازم است بیمار جلساتی برای ملاقات با پزشک خود تعیین و حتما مراجعه کند. بیمار باید در نظر داشته باشند که تومور ناگهان ناپدید نمی شود. واکنش به درمان سرطان کبد بین بیماران متفاوت است. در حقیقت ممکن است چند ماه یا بیشتر طول بکشد تا تاثیر درمان مشخص شود. پزشکان نتیجه درمان را ماه ها و سال ها بعد از درمان با آزمایشات جسمی و تست خون و روش های عکسبرداری مانند سی تی اسکن و پت سی تی اسکن بررسی می کنند.
گروه ترجمه و تالیف مجله پزشکی مادر، خانم شریعتی
منبع: cyberknife.com

پر بیننده ترین اخبار (2)

  1. روز
  2. هفته
  3. ماه
©2017 شرط مهم سلامت یک جامعه توانمندی مردم در جستجو، دریافت و به کار گیری اطلاعات سلامت است، مجله پزشکی مادر، شریک سلامت جامعه ایرانی است.

Please publish modules in offcanvas position.